Najciekawsze recenzje
Recenzje
Dostępność książki: X
Polecają X

Trudna przyjaźń i angielska magia

Autor: aniaposz

Książka: Jonathan Strange i pan Norrell: Tom 3 (Clarke Susanna)

Data dodania: 2006-09-19 09:37

Redakcja BiblioNETki poleca!

4 osoby polecają ten tekst.

Wielka Brytania, początek XIX w. Magia jest elementem historii tego kraju i ma status nauki. Kiedyś, dawno temu, istnieli potężni magowie, którzy potrafili wedle swojej woli kształtować rzeczywistość. A potem... stało się coś, co sprawiło, że magia przestała istnieć. Można było oczywiście studiować historię magii, teorię magii, życie wielkich magów i dyskutować na temat genezy zaklęć. Ale przestano magię praktykować. Jeden z magów-teoretyków tak w rozmowie z kolegą po fachu określa istniejący stan rzeczy: "Nonsensem jest założenie, że magowie mają obowiązek praktykować magię. Chyba nie sugeruje pan, że botanicy powinni wymyślać kwiaty, a astronomowie przestawiać gwiazdy? Magowie, szanowny panie, studiują magię praktykowaną w dawnych czasach"[1]. Zgoła odmiennego zdania jest pewien samotnik z Yorkshire, o którym do tej pory nikt z szacownego Towarzystwa Magów Yorku nie słyszał, niejaki pan Norrell. Pan Norrell stawia sobie za cel doprowadzenie do triumfalnego powrotu angielskiej magii praktycznej. W tym celu najpierw daje błyskotliwy popis swoich umiejętności na oczach zdumionych członków Towarzystwa, a następnie jedzie do Londynu, by przekonać polityków, że magia może być niezwykle pomocna, choćby jako skuteczny oręż w walce z Napoleonem. A potem pojawia się Jonathan Strange, naturalny rywal Norrella, uczeń, partner. I robi się jeszcze ciekawiej. Fabuła zbudowana jest wokół wątku trudnej przyjaźni obu magów oraz skutków, jakie w dłuższej perspektywie powodują różnice w ich poglądach na kształt angielskiej magii.

Bardzo podoba mi się to, że powieść nie jest historią alternatywną. Nie w tym rzecz, że nie lubię historii alternatywnych, ale rozwiązanie, jakie stosuje tutaj Clarke, jest dla mnie strzałem w dziesiątkę. Magia, która splata się z dziejami Wielkiej Brytanii (ergo - ma także wpływ na dzieje Europy), jest tak umiejętnie wkomponowana w ogólnie znane fakty, że nie zmienia nic w naszym postrzeganiu przeszłości. Pewne wydarzenia i sytuacje kreowane za sprawą magii, czasem bardzo spektakularne, nie pozostawiają śladu rozumianego jako zmiana biegu historii z naszej perspektywy. Tak jak w przypadku "poprzestawiania" Hiszpanii przez Strange'a. Ostatecznie nie wiemy, jakie było pierwotne położenie przesuwanych elementów, możemy więc przypuszczać, że obecny kształt tego kraju to właśnie dzieło praktyk magicznych Strange'a. Dokładnie ten sam mechanizm działa przy okazji spotkania króla Jerzego z dżentelmenem o włosach jak puch ostu. Na kartach powieści pojawia się zresztą sporo postaci historycznych, choćby świetnie sportretowany lord Byron.

Pierwszy tom podobał mi się, choć mogłabym wskazać na kilka mankamentów: dość chaotyczna narracja, nie zawsze można się było zorientować w motywacjach bohaterów, nieco zaniedbane portrety psychologiczne. Ale począwszy od tomu 2. wszystko nabiera kształtów: rozstrzelone do tej pory wątki zaczynają się splatać, coraz lepiej rozumiemy działania bohaterów, którzy - zyskując cechy indywidualne - coraz wyraźniej odcinają się od tła i daje się już rozpoznać główne rysy ich osobowości: mizantrop i neurotyk Norrell (mnie nieodparcie kojarzył się z Ellingiem, bohaterem filmu Pettera Neassa) i ujmujący sposobem bycia Strange, którego osobowość w dodatku zmienia się na naszych oczach na skutek życiowych doświadczeń. Coraz łatwiej uchwycić także specyficzne poczucie humoru Clarke. Dla mnie dodatkowym bonusem był fakt, że książka traktuje o Anglii, a ja do tego kraju i narodu mam słabość, pomimo wszystkich tych przywar, które z taką swadą opisuje autorka. Łapałam się na tym, że przy takich właśnie fragmentach i ironicznych uwagach uśmiechałam się z czułością niczym anielsko cierpliwa matka niesfornego, lecz wciąż kochanego urwisa.

Jedną z najciekawszych postaci, prócz dwóch głównych bohaterów, jest tajemniczy, nigdy niewymieniony z imienia, dżentelmen o włosach jak puch ostu. To czarny charakter tej powieści, elf, przedstawiciel starożytnej rasy, która od wieków dla własnej rozrywki porywa ludzi i zmusza ich m.in. do uczestnictwa w upiornych, niekończących się balach. Dżentelmen o włosach jak puch ostu to świetnie skonstruowana postać. Jego niezrównoważenie psychiczne i chwiejność emocjonalna są wręcz namacalne. Skrajny egotyzm, okrucieństwo, które w jego własnych oczach jest zupełnie obojętne moralnie, całkowity brak empatii, nieufność i zmienność nastrojów - toż to znakomicie uchwycony obraz psychotyzmu. Zresztą opisów takich patologicznych lub co najmniej graniczących z patologią stanów umysłu jest u Clarke więcej. Reakcja Strange'a po wypiciu wywaru szaleństwa jest niemal jak modelowy opis omamów klasycznego schizofrenika w ostrym stadium choroby.

Wiarygodności graniczącej z kronikarską dokładnością przydają tej opowieści także przypisy, które przybliżają czytelnikowi historię magii. W pierwszym tomie, gdzie przypisów jest najwięcej, czytałam je z równym, a czasem nawet większym zainteresowaniem niż wątek główny.

I jeszcze skojarzenia literackie, które nasunęły mi się błyskawicznie: Neil Gaiman! A zwłaszcza "Gwiezdny pył". I tu, i tu mamy subtelne, wręcz naturalne wplecenie magii i niezwykłości w zwyczajne życie, niekonwencjonalne pomysły i zaskakujące rozwiązania (u Clarke np. szalenie podobała mi się "szkatułka koloru rozpaczy", którą to barwę właściwie nazwać i rozpoznać mogą tylko ci, którzy przeżywali już prawdziwą rozpacz).

Podsumowując - niech żałują ci, którzy nie czują magii w tej książce! A znalazłam sporo opinii, że "nuuuda, nic tylko chodzą i gadają, czarów tyle co kot napłakał, humoru zero, wszystko mdłe i bez sensu". Mnie ta proza urzekła.



---
[1] Susanna Clarke, "Jonathan Strange i pan Norrell", tom I, tł. Małgorzata Hesko-Kołodzińska, wyd. Wydawnictwo Literackie, 2004.

(c)Wszystkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie bez zgody autora zabronione.

Podziel się:

komentarzy: 9 | wyświetleń: 7130

Dodaj komentarz  

Pokaż: [drzewo komentarzy] [komentarze według daty dodania]

Użytkownik: Agis 2006-09-19 15:23 napisał(a):

Odpowiedź na: Wielka Brytania, początek... | aniaposz Pokaż rodzica

Fajna recenzja. Tylko, że szkoda, że musi znajdować się pod sztucznie wydzielonym tomem trzecim, skoro dotyczy całej powieści. :-(

Linka Odpowiedz

Użytkownik: aleutka 2006-09-19 16:24 napisał(a):

Odpowiedź na: Fajna recenzja. Tylko, że... | Agis Pokaż rodzica

Tez mnie zdumiewa, ze sa osobno. Po angielsku to jedno potezne tomiszcze. Ale z drugiej strony rzeczywiscie oceny mi sie roznia - pierwszy tom ma czworke z niewidzialnym, ale duzym minusem, a drugi piatke. W tej chwili poluje na trzeci... Musze przeczytac, zeby sie Clarke mogla zrehabilitowac za to, co zrobila mojej ulubionej kobiecej postaci!!!

A moje odczucia generalnie zgadzaja sie z twoimi Diano - pierwszy tom taki troche rozmazany i tylko ten angielski humor go ratuje, ale im dalej w las tym ciekawiej. Postacie coraz wyrazistsze. Stephen jest swietny. I te przypisy. Po prostu rozkladaja....

Linka Odpowiedz

Użytkownik: aniaposz 2006-09-20 08:06 napisał(a):

Odpowiedź na: Tez mnie zdumiewa, ze sa ... | aleutka Pokaż rodzica

Ja 1. tom oceniam na 5. Mimo tego, co napisałam o nim w recenzji. Te drobne wymienione przeze mnie wady rekompensował mi dreszczyk ekscytacji towarzyszący zagłębianiu się w całą tę historię. No i właśnie przypisy, takie drobne okruchy wiedzy, które zbierać trzeba było po drodze i układać z nich większą całość. To było jak odkrywanie tajemnicy, powolne rozwiązywanie zagadki. :)

Linka Odpowiedz

Użytkownik: Agis 2006-09-20 13:13 napisał(a):

Odpowiedź na: Tez mnie zdumiewa, ze sa ... | aleutka Pokaż rodzica

Co ciekawe, ja najwięcej przyjemności i śmiechu miała przy lekturze tomu pierwszego. :-)

Linka Odpowiedz

Użytkownik: aleutka 2006-09-20 14:25 napisał(a):

Odpowiedź na: Co ciekawe, ja najwięcej ... | Agis Pokaż rodzica

Ja po prostu jakos powoli wchodzilam w ten swiat. Rytm opowiesci jest niespieszny z poczatku wrecz bardzo powolny i to dodatkowo sie przyczynilo do powolnej adaptacji czytelniczej. Przypisy mnie zaczarowaly od poczatku ale ogolnie byla to wlasnie fascynacja od drugiego wejrzenia.

Linka Odpowiedz

Użytkownik: verdiana 2006-09-19 22:47 napisał(a):

Odpowiedź na: Wielka Brytania, początek... | aniaposz Pokaż rodzica

Cieszę się, że umieściłaś [przeczytane] w netce - tak egoistycznie i nieobiektywnie się cieszę, bo wrażenia miałam identyczne i zupełnie, ale to zupełnie nie rozumiem, jak można nie widzieć, nie czuć magii w tych książkach!

Linka Odpowiedz

Użytkownik: aniaposz 2006-09-20 07:57 napisał(a):

Odpowiedź na: Cieszę się, że umieściłaś... | verdiana Pokaż rodzica

Ja utonęłam w tej opowieści. I to już od 1. tomu, mimo tych paru niedociągnięć, które wymieniłam powyżej (ale one tak naprawdę wcale mi nie przeszkadzały w lekturze - tę enigmatyczność, zapętlenie wątków uznałam za warunek konieczny stworzenia magicznej onirycznej atmosfery :)). Coś wspaniałego! :)

Linka Odpowiedz

Użytkownik: mojżesz 2008-01-04 22:50 napisał(a):

Odpowiedź na: Wielka Brytania, początek... | aniaposz Pokaż rodzica

Ta. Powieść. Jest. Cudowna. I. Genialna.
Zakochałam się w niej już podczas wertowania - jest tak niesamowicie magiczna... Magia po prostu wypływa ze stron książki i nas oplata:).
I przede wszystkim akcja umiejscowiona jest w XIX - wiecznej Anglii - ja wymiękam (podobnie jak autorka recenzji, mam słabość do tego kraju:)).
Pozdrawiam i życzę wszystkim miłej lektury.

Linka Odpowiedz

Użytkownik: Nouvelle 2012-02-26 12:03 napisał(a):

Odpowiedź na: Wielka Brytania, początek... | aniaposz Pokaż rodzica

Niesamowicie spodobała mi się taka nieśpiesznie kreowana fabuła. Rewelacyjnie została również wpleciona magia w historię Wielkiej Brytanii. Ta książka ma sobie coś zdecydowanie magicznego, czytając ją wręcz czułam otoczajacą mnie słynną angielską mgłę.
Zaskoczył mnie nieco, ale im dłużej nad tym myślę tym bardziej mi się podoba - Uwaga: po kliknięciu pokażą się szczegóły fabuły lub zakończenia utworu

Linka Odpowiedz

- książka oceniona przez Ciebie - najedź na ikonę przy książce aby zobaczyć ocenę

- do książki dodano opisy lub recenzje

- książka dostępna w naszej księgarni

- książka dostępna u innych użytkowników (wymiana, kupno)

- książka znajduje się w Twoim schowku