Najciekawsze recenzje
Recenzje
Dostępność książki: X
Polecają X

O dobrym człowieku, którego stać na złe czyny

Autor: zsiaduemleko

Książka: Inna dusza (Orbitowski Łukasz)

Data dodania: 2018-03-23 21:57

Redakcja BiblioNETki poleca!

8 osób poleca ten tekst.

Każdy, kto miał szczęście dorastać w latach 90. będzie uparcie twierdził, że był to najlepszy czas na dzieciństwo, że "gimby nie znajo" i że łza się w oku kręci na samo wspomnienie. Dużo w tym prawdy, bo sam tak uważam. Codzienność stopniowo spychająca czasy PRL-u w niebyt regularnie dostarczała nowych wrażeń, najczęściej docierających do nas wraz z wiatrem zmian z zachodu. Złoty okres dla rodziców: wystarczały dwa sklejone taśmą patyki, a potomstwo cały dzień mogło się bawić w wojnę, Terminatora albo Wojownicze Żółwie Ninja. Nie było sposobu, by dzieciaki ściągnąć do domu – ani na obiad, ani na kolację, a do łóżka kładły się spać z wciąż zarumienionymi od emocji policzkami i kolanami żółtymi od klęczenia w piaskownicy. Niepocieszone, ale jakże szczęśliwe i modlące się już o jutro. Czasy, gdy szło się do kolegi na komputer i przepadało na cały dzień, a mama kolegi serwowała wszystkim obiad oraz lody Bambino na deser. Dni, gdy biegało się po okolicznym parkingu zaglądając do stojących tam samochodów w poszukiwaniu tego, który będzie miał najwięcej na liczniku prędkości, zaklepywanie wirtualnego miejsca za kierownicą i wpychanie w rurę wydechową śliwek, bo od samego jedzenia ich miało się już notoryczną sraczkę. Z każdym drzewem na osiedlu wiąże się jakieś wspomnienie, każda ławka przypomina o jakiejś anegdocie, każdy zakątek to slajdy z beztroskiej przeszłości. I nieważne, że większości tych drzew oraz ławek już nie ma – bo one w jakimś sensie tam będą, póki istnieje ich echo w naszej pamięci. A ja mógłbym tak smęcić bez końca, jednak na rzewne wspomnienia nie wzięło mnie przypadkiem; ale może po kolei.

Założenia serii "Na F/Aktach" wzbudzają nadzieję. Oto bowiem najlepsi polscy pisarze – korzystając z autentycznych dokumentów, akt oraz zeznań – biorą się za wydarzenia kryminalne, o których było w Polsce głośno w ciągu ostatnich dekad. Łaskawie przymknę oko na dyskusyjne określenie "najlepsi", bo najwyraźniej wydawnictwo (o nazwie godnej warsztatu stolarskiego – Od Deski Do Deski) postanowiło trochę popłynąć i odrobinę naciągnąć realia. Chyba bardziej trafne byłoby słowo "znani". Drobiazg, machnijmy ręką, gdyż najlepsi czy nie, znani czy nie – na rdzeń fabuły wybierają jakąś zbrodnię i tworzą wokół niej powieść. Zamysł co prawda prosty i dość powszechny, ale w moich oczach wściekle chwytliwy, bo umiejętne połączenie faktów z fikcją niesie ze sobą potencjał. Taka to obiecująca fuzja będąca w stanie pogodzić moje zamiłowanie do beletrystyki ze sporadycznym apetytem na reportaż. No dobrze, skoro to sobie wyjaśniliśmy, obiecuję, że teraz już przechodzimy do samej książki. Jak bum cyk cyk.

W drugiej połowie lat 90. Bydgoszcz zadrżała na wieść o pewnej zbrodni. Pomimo silnej pokusy wolałbym w tym miejscu nie wchodzić w jej naturę oraz detale rodem z policyjnego raportu, gdyż być może ktoś ma ochotę jej przebieg poznać dopiero z książki Łukasza Orbitowskiego. Sam tak zrobiłem i polecam. Uspokoję jednak zainteresowanych, że w zgodzie z założeniami cyklu autor sumiennie podszedł do wyzwania, więc czytelnik będzie miał okazję poznać wszystkie znane z akt szczegóły wspomnianych wydarzeń. Oczywiście tego rodzaju bezduszne dokumenty nie są w stanie w pełni odzwierciedlić tamtych chwil i w tym miejscu pojawia się pole do popisu dla pisarskiej wyobraźni oraz okazja dla wciśnięcia niewątpliwie krwawych epizodów w jakąś szerszą fabułę. Orbitowski postarał się nie przesadzić i postawił na prostą, dość stonowaną opowieść o przyjaźni kilku chłopaków – znajomości z gatunku takich, jakie w tamtych czasach wypełniały codzienność każdego chłopca w całej Polsce.

Podejrzewam, że autor musiał nieco utemperować swoją fantazję, by wymyślona otoczka fabularna nie przyćmiła kluczowych wydarzeń autentycznych. Efekt jest taki, że kilka wątków pobocznych toczy się dość niemrawo i przewidywalnie. Nie będzie więc specjalnym zaskoczeniem, że ojciec jednego z chłopców ma poważny problem alkoholowy i stale kręci się po orbicie nałogu, a jego zachowania są skrajne. Pojawi się też dość niepokojący epizod dotyczący pedofilii, ale zostanie on ucięty zdecydowanym ruchem, zanim zdąży pobudzić silniejsze odruchy w czytelniku. O konkursie cukierniczym, który jest emocjonujący jak muzyka w windzie, jedynie wspomnę. Większość lektury minie na śledzeniu mało rozwojowej codzienności chłopców – będzie sporo jeżdżenia na rowerach, dorywczej pracy, nieco kopania piłki, nadużywania zwrotu "kokosić się", niewiele o nauce i szkolnych obowiązkach. Ale to wszystko blednie, gdy dochodzi do kluczowych wydarzeń, bo sceny zbrodni opisane przez Łukasza Orbitowskiego robią wręcz piorunujące wrażenie. Ich dosadność oraz beznamiętność sprawiają, że czytelnikowi niełatwo pozostać równie obojętnym. Urok paradoksu.

Pomijając jednak momenty zbrodni, nikła barwność fabuły nie nadąża za kolorytem lat 90. I właśnie w uroku ostatniej dekady XX wieku należy szukać całej siły "Innej duszy", jako że ta powieść to istny skarbiec zdolny pomieścić mnóstwo bezcennych wspomnień i przedmiotów z opisywanego okresu. Praktycznie co stronę jesteśmy przez autora rozpieszczani jakimiś charakterystycznymi akcentami i odniesieniami: czy to będą niezapomniane tazo, muzyka Ace of Base, "Wodny świat" i "Jumanji" w kinach (byłem!), plakaty Roberta Baggia, Zygmunt Chajzer prowadzący "Idź na całość", czy magle i siłownie w piwnicznych pomieszczeniach, salony gier w wozach Drzymały, gdzie najpierw męczono automaty ze "Street Fighterem", by w kolejnych latach przenieść się do domowego zacisza, a tam siedząc na podłodze przed meblościanką cieszyć oczy nowym kartridżem na Pegasusa i wreszcie pierwszą generacją gier na PlayStation ("Castlevania"!). Nie ma siły, by czytanie o tym wszystkim nie przywołało własnych wspomnień czytelnika, zakładając, że takowe on posiada.

Niewiele można zarzucić Orbitowskiemu, bo udało mu się wiernie opisać tamte czasy; mam tylko pewne brzydkie podejrzenie, że nie zawsze wiedział, o czym pisze – i jest to dziecinnie łatwe do udowodnienia, skoro w pewnym momencie stara się nam wmówić, że w "Tekkenie" była możliwość postawienia naprzeciw siebie Kinga i… Ryu – "Azjaty w białym kimonie". Cóż, każdy choćby najmniej zorientowany w temacie konsolowych bijatyk wie, że Ryu jest kanoniczną postacią z serii "Street Fighter" i aż do 2012 roku nie było możliwe, by stoczył on wirtualną walkę z jakąkolwiek postacią z uniwersum "Tekkena". To kolosalne niedopatrzenie autora, wręcz ignorancja, bo tego rodzaju błędu nie sposób popełnić, jeśli ma się choćby minimalną wiedzę o tym, o czym się pisze. Jeśli ktoś nadal nie potrafi pojąć rozmiaru i znaczenia tej wpadki, niech sobie na zasadzie analogii wyobrazi, że Frodo Bagginsa przez nieuwagę właśnie wciśnięto do świata Harry'ego Pottera. Niewybaczalne, a jednak nikt nie zauważył, że coś tu jest nie na swoim miejscu, bo przecież kogo obchodzą jakieś tam gry dla dzieci – brawo autor, brawo korekta. Klap. Klap.

Tak, wiem, że właśnie poświęciłem cały akapit pierdole bez wpływu. Niczego nie żałuję.

Pomimo tego niewielkiego zgrzytu, który z pewnością pozostawi we mnie niesmak i zmusza do zastanowienia, czy Łukasz Orbitowski nie próbował na siłę upchnąć w "Innej duszy" jak najwięcej odniesień do lat 90., bez wątpienia warto przeczytać tę powieść, a dla urodzonych w latach 80. to wręcz obowiązek wobec własnej pamięci. Bo dzięki lekturze może powrócić do nas wiele wspaniałych wspomnień i jest okazja je popieścić oraz oddać im pewnego rodzaju hołd. Nie rezygnujcie z tej możliwości.


[opinię zamieściłem wcześniej na blogu]

(c)Wszystkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie bez zgody autora zabronione.

Podziel się:

komentarzy: 3 | wyświetleń: 1268

Dodaj komentarz  

Pokaż: [drzewo komentarzy] [komentarze według daty dodania]

Użytkownik: olina 2018-03-27 21:07 napisał(a):

Odpowiedź na: Każdy, kto miał szczęście... | zsiaduemleko Pokaż rodzica

Twoją recenzję czytało mi się znacznie lepiej niż „Inną duszę” nie tylko dlatego, że używasz zdań złożonych, czego autor powieści wydaje się skrupulatnie unikać. Zapewne krótkie zdania mają zwiększać dynamikę narracji, choć takie „szatkowanie” było dla mnie nużące. Masz rację - pierdoła pierdołą, ale zabawa szczegółami wymaga ich sprawdzenia. Na konsolach itp. znam się niemal równie dobrze jak na frezach do drewna, lecz irytowały mnie inne nieścisłości, np. przy ulicy Kruczej nie mieściła się SP nr 62 (wiem, bo zmitrężyłam tam dzieciństwo ;)). Może gdyby nie ominęło mnie „męskie dorastanie”, spojrzałabym na twórczość Orbitowskiego przychylniejszym okiem? Czy portrety psychologiczne postaci wydawałyby się bardziej wiarygodne, gdyby cała historia nie napawała takim obrzydzeniem? Nie wiem. Wolę muzykę w windzie...

Linka Odpowiedz

Użytkownik: Klosterkeller 2018-04-01 09:43 napisał(a):

Odpowiedź na: Twoją recenzję czytało mi... | olina Pokaż rodzica

Lepsza recenzja niż książka. Z jednej strony to bardzo dobrze, że tak zajmująco potrafisz pisać, ale z drugiej... Twoje oceny i przesadne zachwyty nad przeciętną literaturą powodują, że tracisz wiarygodność.

Linka Odpowiedz

Użytkownik: zsiaduemleko 2018-04-01 23:29 napisał(a):

Odpowiedź na: Lepsza recenzja niż książ... | Klosterkeller Pokaż rodzica

Nie wiem, ale to chyba do mnie?
Tracę wiarygodność jako kto? Jestem prostym chłopem, który gdy czyta książkę, która mu się podoba, to wystawia jej dobrą opinię i notę. Nie mam ani wykształcenia, ani doświadczenia, by krytykować książki z pozycji jakiegoś wiarygodnego guru i literaturoznawcy. Czytam i piszę czysto rekreacyjnie, zdaję się na intuicję i osobiste wrażenia w trakcie oraz po lekturze, czasem się droczę, żartuję i staram się nie podchodzić do tego śmiertelnie poważnie. Pewnie, dla Ciebie coś może być "przesadnym zachwytem nad przeciętną literaturą", ale może po prostu przeceniasz moje opiniotwórcze możliwości?
Nie chcę się w tym miejscu w jakikolwiek sposób tłumaczyć, wiadomo, że niektóre oceny i opinie z perspektywy czasu bym zmienił, bo odczucia "na gorąco" z czasem osiadają, stygną, dojrzewają z nami,raz czegoś się wstydzimy, innym razem żałujemy, że czegoś nie zrobiliśmy inaczej, ale tego chyba nie trzeba nikomu objaśniać. Ogólnie pozdrawiam i dziękuję za miłe słowa dotyczące mojego pisania.
I aby ten komentarz nie pozostał taki wyłącznie osobisty, bo wiem, że moderatorzy wolą, by komentarze dotyczyły książki, a nie autora recenzji, to odniosę się jeszcze do "Innej duszy" właśnie z perspektywy czasu, bo tę opinię napisałem ponad rok temu (tak, publikuję tutaj z opóźnieniem). Czy coś się zmieniło? Dzisiaj bym ją odrobinę stonował, ale wydźwięk byłby podobny: "Inna dusza" to żaden literacki wyczyn, pod tym względem jest ledwie przeciętna, ale realia, w których opowieść jest osadzona w moich oczach dodają tej książce uroku. Dla zwolenników filozofii "kiedyś to było" będzie jak znalazł.

Linka Odpowiedz

- książka oceniona przez Ciebie - najedź na ikonę przy książce aby zobaczyć ocenę

- do książki dodano opisy lub recenzje

- książka dostępna w naszej księgarni

- książka dostępna u innych użytkowników (wymiana, kupno)

- książka znajduje się w Twoim schowku